Skip to content
    AGIC - Certified PrimeGlobal Member

    როგორ მოვემზადოთ დამოუკიდებელი აუდიტისთვის: პრაქტიკული გზამკვლევი ბიზნესისთვის

    AGIC გუნდი
    როგორ მოვემზადოთ დამოუკიდებელი აუდიტისთვის: პრაქტიკული გზამკვლევი ბიზნესისთვის

    დამოუკიდებელი აუდიტის დაწყებისას ყველაზე ძვირადღირებული პრობლემა იშვიათად არის თავად აუდიტის საფასური. რეალური დანაკარგი წარმოიშობა მაშინ, როდესაც ფინანსური გუნდი ვერ აწვდის მტკიცებულებებს დროულად, ანგარიშგების მონაცემები ერთმანეთთან არ თანხვდება, ხოლო ხელმძღვანელობას შემოწმების პროცესში უწევს წლების წინანდელი გადაწყვეტილებების ახსნა. სწორედ ამიტომ, კითხვას - როგორ მოვემზადოთ დამოუკიდებელი აუდიტისთვის - უნდა ვუპასუხოთ არა მხოლოდ დოკუმენტების შეგროვებით, არამედ პროცესის, პასუხისმგებლობებისა და კონტროლების მოწესრიგებით.

    დამოუკიდებელი აუდიტი წარმოადგენს ფინანსური ანგარიშგების შესახებ აუდიტორის პროფესიულ მოსაზრებას. მისი მიზანი არ არის ბიზნესის ყოველდღიური მართვა ან ყველა ოპერაციის ხელახლა შესრულება. აუდიტორი, შერჩეული პროცედურებისა და მტკიცებულებების საფუძველზე, აფასებს, არის თუ არა ფინანსური ანგარიშგება მომზადებული შესაბამისი სტანდარტების მიხედვით და შეიცავს თუ არა არსებით უზუსტობას.

    ეს განსხვავება პრაქტიკულად მნიშვნელოვანია. კომპანიამ არ უნდა დაელოდოს აუდიტორის კითხვებს, რათა აღმოაჩინოს შეუსაბამობები. კარგად მომზადებული ორგანიზაცია აუდიტს იყენებს როგორც ანგარიშვალდებულების, ფინანსური დისციპლინისა და მმართველობითი ინფორმაციის ხარისხის შემოწმებას.

    აუდიტისთვის მზადება იწყება ვადამდე ადრე

    წარმატებული მომზადება, როგორც წესი, იწყება საანგარიშგებო პერიოდის დასრულებამდე რამდენიმე თვით ადრე. თუ საერთაშორისო ბაზრებთან - მათ შორის აშშ-თან - დაკავშირებულ კომპანიას აქვს რამდენიმე იურიდიული პირი, უცხოურ ვალუტაში ოპერაციები, ჯგუფური ანგარიშგება ან სხვადასხვა იურისდიქციის საგადასახადო ვალდებულებები, წინასწარი დაგეგმვა კიდევ უფრო აუცილებელია.

    პირველი ნაბიჯია აუდიტის კალენდრის შეთანხმება. კალენდარში უნდა განისაზღვროს საველე სამუშაოების დაწყების თარიღი, აუდიტორისთვის ინფორმაციის მიწოდების ვადები, მენეჯმენტის შეხვედრები და ანგარიშგების დამტკიცების მოსალოდნელი დრო. ფინანსური დირექტორი ან მთავარი ბუღალტერი უნდა იყოს პროცესის ერთი პასუხისმგებელი კოორდინატორი, თუმცა ინფორმაციის მომზადება მხოლოდ ბუღალტერიის ფუნქცია არ არის.

    გაყიდვების, შესყიდვების, პერსონალის, იურიდიული და ოპერაციული გუნდები ხშირად ფლობენ იმ პირველწყარო დოკუმენტებს, რომელთა გარეშეც ფინანსური ჩანაწერების დადასტურება შეუძლებელია. მაგალითად, შემოსავლის აღიარებას შეიძლება სჭირდებოდეს ხელშეკრულებები, მიწოდების მტკიცებულებები, შესრულებული სამუშაოს მიღება-ჩაბარების აქტები და შემდგომი გადახდების ინფორმაცია. ამიტომ პასუხისმგებლობების წინასწარ განაწილება ამცირებს ბოლო წუთის შეფერხებებს.

    ფინანსური ანგარიშგება და საცდელი ბალანსი

    აუდიტის საწყისი წერტილი არის დახურული და შიდა შემოწმებული საცდელი ბალანსი (trial balance). სანამ იგი აუდიტორს გადაეცემა, კომპანიამ უნდა დაადასტუროს, რომ მთავარი წიგნის ნაშთები შეესაბამება დამხმარე რეესტრებსა და ანგარიშგების ფორმებს.

    ეს მოიცავს:

    ■      საბანკო ანგარიშების შეჯერებას;

    ■      დებიტორული და კრედიტორული დავალიანებების ანალიზს;

    ■      მარაგების ნაშთების შემოწმებას და ძირითადი საშუალებების რეესტრის განახლებას;

    ■      სესხების, იჯარების და დაკავშირებულ მხარეებთან ოპერაციების სწორ ასახვას;

    ■      შემოსავლებისა და ხარჯების სწორ პერიოდიზაციას.

    მაგალითად, დეკემბერში მიღებული მომსახურება, რომლის ინვოისიც იანვარშია დათარიღებული, შეიძლება მაინც გასული პერიოდის ვალდებულებას წარმოადგენდეს.

    განსაკუთრებული ყურადღება მოითხოვს იმ ანგარიშებს, რომლებიც მენეჯმენტის შეფასებაზეა დამოკიდებული. ასეთია საეჭვო მოთხოვნების რეზერვი, მარაგის გაუფასურება, გარანტიების რეზერვი, აქტივების სასარგებლო მომსახურების ვადები, სამართლებრივი დავების შესაძლო ვალდებულებები და გადავადებული გადასახადები. აუდიტორი შეაფასებს არა მხოლოდ საბოლოო თანხას, არამედ იმ ლოგიკას, მონაცემებსა და დაშვებებსაც, რომლებზეც ეს თანხა დაფუძნდა.

    თუ კომპანიამ შეცვალა სააღრიცხვო პოლიტიკა, მნიშვნელოვანი შეფასება ან ანგარიშგების წარდგენის ფორმა, ცვლილება ცალკე უნდა იყოს დოკუმენტირებული. ცვლილების არსებობა თავისთავად პრობლემა არ არის. პრობლემა ხდება მაშინ, როდესაც ცვლილების საფუძველი, გავლენა და სათანადო დამტკიცება ვერ დასტურდება.

    დოკუმენტები უნდა იყოს მტკიცებულება და არა მხოლოდ ფაილები

    აუდიტორის მოთხოვნების სია ზოგჯერ მოცულობითია, თუმცა მისი შინაარსი წინასწარ პროგნოზირებადია. აუდიტორი ეძებს მტკიცებულებას კონკრეტული ნაშთის, ოპერაციის ან კონტროლის დასადასტურებლად. ამიტომ დოკუმენტების მოწესრიგება უნდა ეფუძნებოდეს კითხვას: რა ადასტურებს ამ ფინანსურ ინფორმაციას?

    სასურველია შეიქმნას კონტროლირებადი მონაცემთა ოთახი ან სტრუქტურირებული საქაღალდეები, სადაც მასალები დაყოფილი იქნება ფინანსური ანგარიშგების ციკლების მიხედვით. დოკუმენტის სახელწოდება უნდა აჩვენებდეს პერიოდს, იურიდიულ პირსა და შინაარსს. გაურკვეველი სახელწოდებებით შენახული ფაილები, დუბლიკატები და ელექტრონული მიმოწერიდან შემთხვევით ამოღებული დანართები ზრდის როგორც აუდიტის ხანგრძლივობას, ისე არასწორი ვერსიის გამოყენების რისკს.

    მომზადების პაკეტში, ჩვეულებრივ, შედის:

    ■      ფინანსური ანგარიშგება, საცდელი ბალანსი და მთავარი წიგნის დეტალური ამონაწერები;

    ■      საბანკო შეჯერებები, ბანკის ამონაწერები და მნიშვნელოვანი ნაშთების დამოუკიდებელი დადასტურებისთვის საჭირო მონაცემები;

    ■      ძირითადი ხელშეკრულებები, სესხის შეთანხმებები, იჯარები, სადაზღვევო პოლისები და დირექტორთა ან მმართველი ორგანოს სხდომების ოქმები;

    ■      დებიტორული დავალიანების ასაკობრივი ანალიზი, მარაგების ინვენტარიზაციის შედეგები, ძირითადი საშუალებების რეესტრი და ცვეთის გამოთვლები;

    ■      საგადასახადო დეკლარაციები, გადასახადებთან დაკავშირებული შეჯერებები და მიმდინარე საგადასახადო პოზიციების დასაბუთება.

    ჩამონათვალი არ არის უნივერსალური. მომსახურებაზე დაფუძნებულ ბიზნესს შესაძლოა შემოსავლის აღიარებისა და პერსონალის ხარჯების მტკიცებულებები უფრო მეტად სჭირდებოდეს, ვიდრე მარაგის დოკუმენტაცია. საწარმოო ან სავაჭრო კომპანიებისთვის კი ფიზიკური ინვენტარიზაცია და მარაგის შეფასება ხშირად მაღალი რისკის სფეროა.

    შიდა კონტროლები აჩქარებს და აძლიერებს შემოწმებას

    დამოუკიდებელი აუდიტისთვის მომზადება მხოლოდ ციფრების სისწორეს არ ნიშნავს. აუდიტორს აინტერესებს, როგორ წარმოიქმნება ეს ციფრები და რა კონტროლები ამცირებს შეცდომის ან თაღლითობის რისკს.

    კომპანიამ უნდა შეძლოს აღწეროს ძირითადი პროცესები: ვინ ამტკიცებს გადახდებს, ვინ ქმნის ახალ მომწოდებელს სისტემაში, ვინ ადარებს საბანკო ნაშთებს აღრიცხვის მონაცემებს, ვინ ამოწმებს სახელფასო ცვლილებებს და ვინ ამტკიცებს ხელით გატარებულ ჟურნალის ჩანაწერებს. მცირე კომპანიებში ფუნქციების სრული გამიჯვნა ყოველთვის ვერ ხერხდება. ასეთ შემთხვევაში საჭიროა კომპენსირებადი კონტროლები, მაგალითად მფლობელის ან დამოუკიდებელი მენეჯერის პერიოდული მიმოხილვა.

    კონტროლი ეფექტიანია მხოლოდ მაშინ, როდესაც მისი შესრულების კვალი არსებობს. ზეპირი შეთანხმება, რომ დირექტორი ყველა მნიშვნელოვან გადახდას ამოწმებს, აუდიტისთვის საკმარისი არ არის, თუ არ ჩანს დამტკიცების მტკიცებულება, ანგარიშის მიმოხილვის ჩანაწერი ან სისტემური ავტორიზაცია.

    განსაკუთრებული რისკის სფეროა ელექტრონული გადახდები და კიბერუსაფრთხოება. საბანკო რეკვიზიტების ცვლილების პროცედურა, მრავალსაფეხურიანი ავტორიზაცია და მომხმარებლის წვდომების პერიოდული გადახედვა ფინანსური კონტროლის პრაქტიკული ნაწილია. მცირე ბიზნესშიც კი ერთი დაუდასტურებელი საბანკო რეკვიზიტის ცვლილებამ შეიძლება მნიშვნელოვანი ზარალი გამოიწვიოს.

    მოამზადეთ მენეჯმენტის პოზიციები რთულ საკითხებზე

    აუდიტის პროცესში ხშირად ჩნდება კითხვები, რომლებსაც მხოლოდ ბუღალტრული ჩანაწერი ვერ პასუხობს:

    ■      არსებობს თუ არა სასამართლო დავა?

    ■      შეიცვალა თუ არა მნიშვნელოვანი კლიენტის გადახდისუნარიანობა?

    ■      არის თუ არა კომპანიის საქმიანობის გაგრძელებასთან (going concern) დაკავშირებული არსებითი გაურკვევლობა?

    ■      მოხდა თუ არა ანგარიშგების თარიღის შემდეგ ისეთი მოვლენა, რომელმაც ფინანსურ მონაცემებზე გავლენა იქონია?

    ამ საკითხებზე პასუხი უნდა იყოს კოორდინირებული და ფაქტებზე დაფუძნებული. ფინანსურმა გუნდმა წინასწარ უნდა მოითხოვოს ინფორმაცია იურიდიული, კომერციული და ხელმძღვანელი რგოლებისგან. საჭიროების შემთხვევაში, მენეჯმენტმა უნდა მოამზადოს მოკლე მემორანდუმი: რა მოხდა, რა ფინანსური გავლენა აქვს, როგორ შეაფასა კომპანიამ რისკი და რომელი მტკიცებულებები ადასტურებს დასკვნას.

    ასევე აუცილებელია დაკავშირებულ მხარეებთან ოპერაციების სრული გამოვლენა. მფლობელებთან, დირექტორებთან, მათი კონტროლის ქვეშ მყოფ კომპანიებთან ან ჯგუფის სხვა წევრებთან გარიგებები ზოგჯერ ჩვეულებრივი ბიზნესოპერაციაა, მაგრამ მათი არასრული აღრიცხვა და გაუმჟღავნებლობა სერიოზულ აუდიტორულ რისკს ქმნის.

    როგორ ვმართოთ კომუნიკაცია აუდიტორთან

    საუკეთესო პრაქტიკაა, აუდიტორთან კომუნიკაცია იყოს ღია, მაგრამ ორგანიზებული. ერთი საკონტაქტო პირი ამცირებს ურთიერთგამომრიცხავი პასუხების ალბათობას, ხოლო მოთხოვნების ჟურნალი აჩვენებს, ვინ ამზადებს კონკრეტულ ინფორმაციას, როდის უნდა დასრულდეს სამუშაო და რა სტატუსი აქვს მას.

    თუ მოთხოვნილი დოკუმენტი არ არსებობს ან მონაცემი დაგვიანებით იქნება ხელმისაწვდომი, ეს დროულად უნდა ითქვას. პრობლემის დამალვა, არასრული პასუხის გაგზავნა ან დაუზუსტებელი ციფრის წარდგენა საბოლოო ინფორმაციად, ჩვეულებრივ, ზრდის დამატებითი პროცედურების მოცულობას. აუდიტორი დამოუკიდებელია, თუმცა ეფექტიანი სამუშაო ურთიერთობა ორივე მხარის პროფესიულ მზადყოფნას მოითხოვს.

    აუდიტის დასასრულს მენეჯმენტმა ყურადღებით უნდა განიხილოს გამოვლენილი კორექტირებები, კონტროლის ხარვეზები და რეკომენდაციები. ყველა საკითხი არ არის ერთნაირი მნიშვნელობის. ზოგიერთი რეკომენდაცია შეიძლება შეეხებოდეს პროცესის გაუმჯობესებას, სხვა კი მიუთითებდეს ანგარიშგების, საგადასახადო შესაბამისობის ან თაღლითობის რისკზე, რომელიც დაუყოვნებლივ რეაგირებას საჭიროებს.

    დასკვნა

    კარგად მომზადებული აუდიტი არ ნიშნავს ნულოვან კითხვას ან ნულოვან კორექტირებას. ის ნიშნავს, რომ კომპანიას აქვს სანდო ჩანაწერები, დასაბუთებული მენეჯმენტის გადაწყვეტილებები და პასუხისმგებელი გუნდი, რომელსაც შეუძლია ფაქტებზე დაყრდნობით იმოქმედოს. AGIC-ის პრაქტიკაში სწორედ ასეთი დისციპლინა ქმნის აუდიტის რეალურ ღირებულებას: შემოწმების დასრულების შემდეგ ბიზნესს რჩება უფრო მკაფიო ფინანსური სურათი და უკეთესი საფუძველი მომდევნო გადაწყვეტილებებისთვის.

     გეგმავთ დამოუკიდებელ აუდიტს ან გსურთ წინასწარ შეაფასოთ, რამდენად მზად არის თქვენი ფინანსური ინფორმაცია? დაგვიკავშირდით - agic.ge